Zasady i programy KSRG
Ratownictwo wysokościowe w KSRG
Zebraliśmy tu najważniejsze zasady i programy szkoleń ratownictwa wysokościowego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym (KSRG), opisane w dokumentach Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. To skrót, który ma ułatwić orientację. Wiążące są zawsze same dokumenty, które możesz pobrać poniżej.
Dokumenty do pobrania
Programy szkoleń: zakres podstawowy
- Szkolenie doskonalące w zakresie podstawowymPDF
- Szkolenie doskonalące w zakresie podstawowym, tekst ujednoliconyPDF
- Ewakuacja z konstrukcjiPDF
- Ewakuacja z drzewPDF
- Ewakuacja z kolei linowych krzesełkowychPDF
- Ewakuacja z kolei linowych krzesełkowych z wykorzystaniem drabinPDF
- Ewakuacja z kolei linowych gondolowychPDF
Programy szkoleń: zakres specjalistyczny
- Młodszy ratownik wysokościowy KSRGPDF
- Ratownik wysokościowy KSRGPDF
- Ratownik wysokościowy KSRG dowódcaPDF
- Ratownik śmigłowcowy KSRGPDF
- Ratownik śmigłowcowy KSRG operatorPDF
- Instruktor ratownictwa wysokościowego KSRGPDF
- Starszy instruktor ratownictwa wysokościowego KSRGPDF
Stan na 16 listopada 2026 r.
- Obowiązują „Zasady organizacji ratownictwa wysokościowego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym” zatwierdzone przez Komendanta Głównego PSP 12 kwietnia 2024 r. Zastąpiły zasady z września 2020 r.
- Szkolenie w zakresie podstawowym prowadzi się według „Programu szkolenia doskonalącego z ratownictwa wysokościowego realizowanego przez KSRG w zakresie podstawowym” z 29 października 2024 r. (tekst ujednolicony z 31 grudnia 2025 r.).
- Od 1 lipca 2026 r. obowiązuje nowe rozporządzenie MSWiA z 24 czerwca 2026 r. w sprawie szczegółowej organizacji KSRG (Dz.U. 2026 poz. 872). Zobowiązuje ono Komendanta Głównego PSP do opracowania dokumentacji o organizacji ratownictwa wysokościowego, w tym o działaniu specjalistycznych grup ratownictwa wysokościowego i specjalistycznych grup dronowych. Dokumentacja wydana na podstawie poprzedniego rozporządzenia zachowuje ważność do czasu jej aktualizacji.
- W lutym 2026 r. zespół KG PSP do spraw ratownictwa wysokościowego rozpoczął prace nad aktualizacją „Zasad”. Do czasu wydania nowej wersji obowiązują zasady z 12 kwietnia 2024 r.
Czym jest ratownictwo wysokościowe
Według „Zasad” ratownictwo wysokościowe to ratowanie ludzi, zwierząt i mienia oraz usuwanie zagrożeń na wysokości i poniżej poziomu terenu, z użyciem technik linowych i sprzętu specjalistycznego. Techniki linowe to techniki stosowane we wspinaczce górskiej, alpinizmie jaskiniowym i dostępie linowym.
W KSRG ratownictwo wysokościowe ma dwa zakresy. Każdy opisujemy poniżej osobno.
Zakres podstawowy
Kto: wszystkie jednostki ratowniczo-gaśnicze PSP, wytypowane jednostki OSP włączone do KSRG oraz inne podmioty na podstawie umów i porozumień.
Gotowość i zadania
Jednostka jest gotowa do działań, gdy może działać co najmniej 3 ratowników z wymaganymi kwalifikacjami, z odpowiednim sprzętem i w niezwłocznym czasie alarmowania. W planowaniu przyjmuje się czas alarmowania 3 minuty dla PSP i 10 minut dla OSP.
- Dotarcie do miejsca zdarzenia z asekuracją i ze sprzętem chroniącym przed upadkiem.
- Ograniczenie pola pracy: sprzęt do pracy w podparciu i sprzęt ograniczający poruszanie się.
- Zabezpieczenie poszkodowanego przed upadkiem liną, pętlą lub uprzężą ewakuacyjną.
- Ewakuacja ludzi, zwierząt i mienia przez wyciągnięcie, opuszczenie albo wyprowadzenie z zagrożonego miejsca.
- Te same zadania na kolejach linowych, drzewach i konstrukcjach, ale tylko przez ratowników po dodatkowym szkoleniu.
Kwalifikacje i szkolenia
Zadania w zakresie podstawowym wykonują ratownicy z kwalifikacjami w zawodzie strażak albo po szkoleniu doskonalącym z ratownictwa wysokościowego realizowanego przez KSRG, według programu zatwierdzonego przez Komendanta Głównego PSP. „Zasady” zalecają, żeby wszyscy ratownicy, niezależnie od kwalifikacji zawodowych, doskonalili się w tym zakresie. Działania na kolejach linowych, drzewach i konstrukcjach wymagają osobnych szkoleń doskonalących, według odrębnych programów.
Szkolenie organizują szkoły PSP i ośrodki szkolenia komend wojewódzkich PSP, według programów zatwierdzonych przez Komendanta Głównego PSP. Ćwiczenia prowadzi się na obiektach naturalnych lub sztucznych, odpowiadających zagrożeniom w rejonie działania jednostki.
Organizacja
Ratownictwo w zakresie podstawowym organizuje komendant powiatowy (miejski) PSP, po analizie zagrożeń. Jednostki rozmieszcza się tak, żeby objąć co najmniej 80% ludności i 80% terenów zurbanizowanych, z czasem dotarcia do 15 minut przy wysokim zagrożeniu, do 25 minut przy średnim i do 30 minut przy niskim, z prawdopodobieństwem co najmniej 80%.
Zasady bezpieczeństwa (załącznik nr 2)
- Działania na wysokości prowadzi się tak, żeby nie dopuścić do spadania: przez systemy ograniczające pole pracy, asekurację górną lub autoasekurację.
- Asekuracja musi natychmiast przejąć obciążenie: zatrzymanie spadania zaczyna się na odcinku nie dłuższym niż 0,5 m.
- Gdy lina pracuje (zjazd, opuszczanie, wyciąganie), asekuruje się drugą liną. To technika dwóch lin: jedna lina służy do poruszania się albo do opuszczania i wyciągania, druga do asekuracji.
- Bazą działań jest stanowisko. Jego wytrzymałość ma być znacząco większa od sił, które mogą powstać podczas działań, najlepiej co najmniej taka jak innych elementów układu, np. liny na węźle.
- Stanowisko buduje się na punkcie mocowania: sztucznym (konstrukcje, maszyny), naturalnym (drzewa, skały) lub specjalnym (trójnóg).
- Taśmę lub linę, która na punkcie mocowania może ulec uszkodzeniu, zabezpiecza się osłoną albo dubluje.
- Jedną linę można stosować, gdy druga obniżałaby bezpieczeństwo, a zastosowano odpowiednie środki bezpieczeństwa, oraz po szkoleniach doskonalących z ewakuacji z kolei linowych, drzew i konstrukcji, zgodnie z technikami z tych szkoleń.
Sprzęt
- Sprzęt musi spełniać normy PN-EN i mieć oznakowanie CE.
- Przechowuje się go jako zestaw, w workach (poza trójnogiem).
- Przeglądy i konserwacja: co najmniej raz na 12 miesięcy.
Zestaw na pierwszy samochód wyjazdowy (załącznik nr 3)
| Sprzęt | Szt. | Przykład |
|---|---|---|
| Worek na sprzęt | 1 | Beal Pro Rescue 60 |
| Worek na linę | 3 | Beal Pro Rescue 40 |
| Lina półstatyczna 50 m, 10,5–11 mm (PN-EN 1891) | 1 | Beal 10,5 mm |
| Lina półstatyczna 25 m, 10,5–11 mm (PN-EN 1891) | 2 | Beal 10,5 mm |
| Taśma 150 cm, min. 25 kN (PN-EN 795 B i/lub PN-EN 354) | 10 | Rock Empire Open Sling Work PA 150 cm |
| Karabinek stalowy (PN-EN 362) | 15 | Petzl Vulcan Triact-Lock |
| Bloczek podwójny (PN-EN 12278) | 2 | Singing Rock Twin |
| Bloczek pojedynczy (PN-EN 12278) | 2 | Singing Rock Extra Roll |
| Szelki bezpieczeństwa | 3 | Singing Rock Expert 3D Speed |
| Przyrząd zjazdowy z automatyczną blokadą, dla dwóch osób (PN-EN 12841 typ C) | 2 | Petzl I’D S |
| Lonża regulowana | 3 | Petzl Grillon 3 m |
| Lonża typu Y z absorberem | 1 | Petzl Absorbica-Y MGO 80 |
| Uprząż ewakuacyjna | 1 | Petzl Pitagor |
| Trójnóg ratowniczy, zalecana wysokość min. 280 cm | 1 | Protekt TM15 |
| Osłona na linę | 3 | DMM K-Pro |
| Osłona na krawędź, min. 30 × 50 cm | 1 | DMM ProPad+ |
| Kask (PN-EN 397) | 3 | Petzl Vertex Vent |
| Latarka czołowa, zalecana: min. 300 lm, IPX4 | 3 | Petzl Duo S |
Przykłady sprzętu dobraliśmy sami. „Zasady” nie wskazują producentów, tylko wymagania. Przed zakupem sprawdź wymagania z załącznika nr 3 i instrukcję producenta.
Mniejszy zestaw (załącznik nr 3a) jest na samochodach z drabiną lub podnośnikiem (SD, SH, SHD). Osobne zestawy opisują załączniki 3b–3e: do działań na kolejach linowych, na drzewach, na konstrukcjach oraz do ewakuacji z kolei linowej po drabinach.
Szkolenie doskonalące
Program zatwierdzono 29 października 2024 r. i ujednolicono 31 grudnia 2025 r. Zastąpił program z 9 kwietnia 2021 r. i przygotowuje do zadań w zakresie podstawowym opisanych w „Zasadach”.
| Temat | Godziny |
|---|---|
| Zasady organizacji ratownictwa wysokościowego w KSRG, przepisy i taktyka | 2 T |
| Sprzęt pożarniczy i środki techniczne | 1 T + 2 P |
| Węzły i stanowiska | 1 T + 2 P |
| Dotarcie do poszkodowanego, asekuracja i autoasekuracja, zjazd awaryjny w technice jednej liny | 1 T + 10 P |
| Techniki ratownicze i ewakuacyjne | 1 T + 12 P |
| Razem | 6 T + 26 P |
T to zajęcia teoretyczne, P to zajęcia praktyczne. Razem 32 godziny dydaktyczne po 45 minut. Program zaleca najwyżej 10 godzin zajęć dziennie, w tym najwyżej 8 godzin praktycznych, i nie określa liczby dni.
- Warunki przyjęcia: skierowanie, aktualne kwalifikacje ratownika według ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym (KPP), aktualne szkolenie BHP, odpowiedni ubiór i rękawice do technik linowych. Strażak PSP: ukończone szkolenie podstawowe i aktualne badanie lekarskie bez przeciwwskazań. Strażak ratownik OSP: zaświadczenie o szkoleniu podstawowym, zaświadczenie lekarskie i ważne ubezpieczenie NNW.
- Miejsca ćwiczeń: wspinalnia, kratownica, dach, studnia, drabina lub podnośnik z koszem.
- Zaliczenie: program nie przewiduje egzaminu końcowego. Warunkiem ukończenia jest obecność na wszystkich zajęciach i zaliczenie zadań praktycznych z indywidualnej karty umiejętności (49 pozycji). Absolwent dostaje zaświadczenie organizatora szkolenia.
Programy szkoleń w zakresie podstawowym
Programy zatwierdził Komendant Główny PSP. Pliki otwierają się ze strony gov.pl.
- Szkolenie doskonalące w zakresie podstawowymPDF
- Szkolenie doskonalące w zakresie podstawowym, tekst ujednoliconyPDF
- Ewakuacja z konstrukcjiPDF
- Ewakuacja z drzewPDF
- Ewakuacja z kolei linowych krzesełkowychPDF
- Ewakuacja z kolei linowych krzesełkowych z wykorzystaniem drabinPDF
- Ewakuacja z kolei linowych gondolowychPDF
Wszystkie programy, także wcześniejsze wersje, są na stronie Komendy Głównej PSP.
Zakres specjalistyczny: SGRW
Kto: specjalistyczne grupy ratownictwa wysokościowego (SGRW). Organizuje je komendant wojewódzki PSP.
Poziomy gotowości
| Poziom | Gotowość operacyjna |
|---|---|
| A | min. 3 ratowników: 2 ratowników wysokościowych i dowódca |
| B | min. 5 ratowników: 4 ratowników wysokościowych i dowódca |
| S | działania z pokładu śmigłowca, razem z poziomem A lub B (AS, BS) |
- Skład grupy: na poziomie A co najmniej 18 ratowników wysokościowych, w tym 6 dowódców; na poziomie B co najmniej 30, w tym 6 dowódców. Grupy AS i BS mają dodatkowo co najmniej 12 ratowników śmigłowcowych, w tym 6 operatorów.
- Czas dotarcia: na poziomie A do 45, 90 lub 120 minut, na poziomie B do 60, 100 lub 150 minut, zależnie od zagrożenia (wysokie, średnie, niskie), z prawdopodobieństwem co najmniej 80%.
Ratownicy i tytuły
W grupie działają ratownicy, którzy mają co najmniej tytuł ratownika wysokościowego KSRG i spełniają wymagania sprawności fizycznej. Młodsi ratownicy wysokościowi KSRG mogą wspierać działania. Tytuły KSRG:
- młodszy ratownik wysokościowy KSRG,
- ratownik wysokościowy KSRG,
- ratownik wysokościowy KSRG dowódca,
- ratownik śmigłowcowy KSRG,
- ratownik śmigłowcowy KSRG operator,
- instruktor i starszy instruktor ratownictwa wysokościowego KSRG (tytuły instruktorskie nadaje Komendant Główny PSP).
Zasady prowadzenia działań (załącznik nr 4)
- Działaniami SGRW dowodzi ratownik wysokościowy KSRG dowódca, ratownik śmigłowcowy KSRG operator, instruktor albo starszy instruktor ratownictwa wysokościowego KSRG.
- Gdy spadania nie da się wykluczyć, stosuje się sprzęt zatrzymujący spadanie: absorbery energii, asekurację dolną i urządzenia samohamowne.
- Lina może pracować tylko wtedy, gdy wyeliminowano zagrożenia mechaniczne, termiczne i chemiczne oraz ryzyko przeciążenia układu lub stanowiska.
- Gdy jeden punkt mocowania jest za słaby, stanowisko buduje się z kilku niezależnych punktów, połączonych taśmą lub liną. Liczba punktów zależy od ich jakości.
- Nie wolno budować stanowiska na pojedynczej kotwie rozporowej ani chemicznej.
- Kąt między skrajnymi punktami stanowiska nie może przekraczać 90°, a obciążenie rozkłada się na punkty równomiernie.
- Trójnóg ratowniczy jako stanowisko wymaga techniki dwóch lin, z drugą liną w stanowisku niezależnym od trójnogu.
- Podczas działań, ćwiczeń i szkoleń wymagana jest łączność: radiowa, głosowa, gestowa lub przewodowa. Przy działaniach z pokładu śmigłowca łączność radiowa jest obowiązkowa.
- Przy działaniach ze śmigłowca podstawową techniką jest wciągarka i przede wszystkim technika jednej liny.
Sprzęt i wyposażenie indywidualne
Sprzęt grupy ma oznakowanie CE, spełnia normy PN-EN lub UIAA i przechodzi przegląd co najmniej raz na 12 miesięcy. Zapas wyposażenia wynosi około 10%. Grupa musi mieć dostęp do obiektu do ćwiczeń technikami linowymi o wysokości co najmniej 20 m.
Minimalne wyposażenie indywidualne ratownika (załącznik nr 5)
- kask (PN-EN 12492 lub PN-EN 397),
- uprząż (PN-EN 813 i PN-EN 358),
- przyrząd zjazdowy z automatyczną blokadą, do zjazdu lub opuszczania co najmniej dwóch osób,
- przyrządy zaciskowe do podchodzenia po linie (EN 567, EN 12841 B),
- 2 lonże,
- 7 karabinków z zabezpieczeniem i 2 bez zabezpieczenia,
- pętla z taśmy szytej 150 cm,
- narzędzie tnące, rękawice do technik linowych i gwizdek.
Doskonalenie i sprawność
- Raz w roku egzamin teoretyczny i praktyczny oraz test sprawności fizycznej, zaliczony co najmniej na ocenę „dobrze”: bieg Coopera, około 60 m podchodzenia i 60 m zjazdu po poręczówkach z co najmniej 6 przepięciami, podciąganie na drążku (od 10 razy do 30 lat do 7 razy powyżej 40 lat).
- Co roku zgrupowanie szkoleniowo-kondycyjne, łącznie co najmniej 5 dni.
- Ratownik śmigłowcowy: co najmniej 4 godziny ćwiczeń lub lotów w ciągu 2 lat, operator w tym co najmniej 2 godziny jako operator.
Programy szkoleń specjalistycznych
Tytuły KSRG zdobywa się na szkoleniach specjalistycznych według programów Komendanta Głównego PSP. Programy dla ratowników są w tekstach ujednoliconych z 31 grudnia 2025 r., programy dla instruktorów pochodzą z 28 października 2024 r. Pliki otwierają się ze strony gov.pl.
- Młodszy ratownik wysokościowy KSRGPDF
- Ratownik wysokościowy KSRGPDF
- Ratownik wysokościowy KSRG dowódcaPDF
- Ratownik śmigłowcowy KSRGPDF
- Ratownik śmigłowcowy KSRG operatorPDF
- Instruktor ratownictwa wysokościowego KSRGPDF
- Starszy instruktor ratownictwa wysokościowego KSRGPDF
Wszystkie programy, także wcześniejsze wersje, są na stronie Komendy Głównej PSP.
Kurs RWDS
Poziomy P1 i P2 naszego kursu RWDS odpowiadają razem szkoleniu ratownictwa wysokościowego w zakresie podstawowym według zasad KSRG. Sprzęt używany na szkoleniu jest zgodny z wytycznymi KSRG.